قدیمیترین «پروتز» دنیا، در مصر یا در ایران؟
در حالی كه چندی پیش خبر وارد بازار شدن یک «پروتز» بسیار پیشرفته -یك دست مصنوعی كه انگشتانش از مغز و عضلات فرد معلول دستور میگیرند و کنترل میشوند و بسیار شبیه به حرکات دست انسان است- منتشر شد، خبری هم در مورد اولین «پروتز» ساخت دست بشر به گوش رسید.
«پروتز» به اعضای مصنوعی گفته میشود كه جایگزین اعضای طبیعی میشوند. پروتزها در سالهای اخیر پیشرفتهای فوقالعادهای كردهاند و امیدواریهای بیشتری را برای معلولان جسمیبوجود آوردهاند. با اینحال، تاریخچه استفاده از پروتزها به هزاران سال قبل میرسد.
هفته قبل اعلام شد یک انگشت شست پای مصنوعی که در یک مومیایی مصری کشف شده، ممکن است اولین نمونه استفاده انسان ازیک عضو مصنوعی بدن باشد. آنطور كه در خبرها آمده، تیمیاز دانشگاه منچستر که در این باره تحقیق میکند امیدوار است بتواند ثابت کند این شست پای مصنوعی که از چوب و چرم ساخته شده به راه رفتن شخص کمک میکرده است و دانشمندان در حال آزمایش مشابه این شست پای مصنوعی، بر روی داوطلبانی هستند که انگشت شست پای خود را از دست داده اند.
آنها میگویند اگر این مطالعات نتیجه بخش باشد در آنصورت میتوان گفت تاریخ اولین مورد استفاده بشر از یک عضو مصنوعی از ۳۰۰ سال قبل از میلاد، که تا بهحال یک پای مصنوعی متعلق به آن تاریخ كشف شده است، قدیمیتر است. آن پای مصنوعی که از برنز ساخته شده و مربوط به دوره روم قدیم است، در دانشگاه جراحان در لندن نگاهداری میشد كه در اثر بمبارانهای لندن در جریان جنگ جهانی دوم از بین رفت.
اما تاریخ شست پای مصنوعی مصری به ۱۰۶۹ تا ۶۶۴ سال قبل از میلاد، بازمیگردد و اگر بتوانند ثابت کنند که این عضو مصنوعی، به راه رفتن شخص کمک میکرده در آنصورت تاریخ استفاده بشر از یک عضو مصنوعی در پزشکی نزدیک به ۷۰۰ سال بیشتر به عقب برمیگردد.
در همین حال پژوهشگران در دانشگاه سالفورد هم سرگرم مطالعه یک شست پای مصنوعی دیگری هستند که در حال حاضر در موزه بریتانیا به نمایش گذارده شده و تاریخ آن به سالهای ۱۲۹۵ تا ۶۶۴ قبل از میلاد باز میگردد. از شکل ظاهری این شست پای مصنوعی چنین برمیآید که صاحب آن در زمان حیات از آن استفاده میکرده و اینطور نبوده که آنرا پس از مرگ شخص، در جریان مومیایی کردن جسد، به دلایل مذهبی یا آیین مصری یا آیینهای دوره فراعنه مصر، به پای جسد وصل کرده باشند.
اما گذشته از پروتزهایی كه جایگزین اندامهای حركتی شده، باید به چشم مصنوعی شهر سوخته هم اشاره كرد. چندی پیش در كاوشهای شهر سوخته، باستانشناسان ایرانی به چشم چپ زن تنومند مدفون در قبر شماره ۶۷۰۵ برخوردند كه یك چشم مصنوعی بود و به علت طول زمان زیادی که بخش زیرین این چشم مصنوعی با پلک چشم در تماس بوده حتی آثار ارگانیکی پلک چشم نیز در روی آن مشهود است
جنس و مادهای که چشم مذکور با آن ساخته شده هنوز به دقت روشن نشده و تشخیص آن به آزمایشهای بعدی موکول شده است اما به نظر میرسد که چشم مزبور از جنس قیر طبیعی که با نوعی چربی جانوری مخلوط شده است ساخته شده است. در روی این چشم مصنوعی ریز ترین مویرگهای داخل کره چشم توسط مفتولهای طلایی به قطر کمتر از نیم میلی متر طراحی شدهاند.
بررسیهای انسان شناسانه نشان داد که به احتمال بسیار زیاد زن مزبور دارای سنی بین ۲۵ تا ۳۰ سال و دو رگه (سیاه و سفید) بوده است. اشیاء پیدا شده در این قبر دو قسمتی عبارت بودهاند از ظرفهای سفالی، مهرهای تزئینی، یک کیسه چرمیو یک آینه مفرغی. قدمت این قبر و چشم مصنوعی به حدود ۲۸۰۰ سال و ۴۸۰۰ سال پیش ازمیلاد میرسد و به این ترتیب میتوان گفت این چشم مصنوعی اولین پروتز یافت شده در تاریخ تمدن انسانهاست.
جالب است كه پس از انتشار خبر اخیر در مورد قدیمیترین عضو مصنوعی ساخته دست بشر، هیچ واكنشی از سوی مراكز باستانشناسی داخلی نشان داده نشد. بد نیست بدانید در سال ۲۰۰۰ هم باستانشناسان در آلمان یک مومیایی ۳ هزار ساله را درThebes کشف کردند که یک عضومصنوعی چوبی همانند یک انگشت چوبی در پایش بکار گرفته شده بود که گفته شد آنهم ممکن است قدیمیترین عضو مصنوعی شناخته شده باشد.
+ نوشته شده در شنبه چهارم دی ۱۳۸۹ ساعت 21:7 توسط عظیمی فر
|